ساختن کره سه‌بعدی عجایب جهان

Ilmari Heikkinen

مقدمه‌ای بر کره سه‌بعدی «عجایب جهان»

اگر سایت شگفتی‌های جهان Google را که اخیراً راه‌اندازی شده است در مرورگری با قابلیت WebGL مشاهده کرده باشید، ممکن است یک کره چرخان زیبا را در پایین صفحه دیده باشید. این مقاله به شما نشان می‌دهد که کره چگونه کار می‌کند و از چه چیزهایی برای ساخت آن استفاده کرده‌ایم.

برای ارائه یک نمای کلی سریع، کره شگفتی‌های جهان یک نسخه به‌شدت تغییریافته از WebGL Globe توسط تیم Google Data Arts است. ما کره اصلی را گرفتیم، بخش‌های نمودار میله‌ای را حذف کردیم، سایه‌زن‌ها را تغییر دادیم، نشانگرهای HTML قابل کلیک فانتزی و هندسه قاره Natural Earth را از نسخه نمایشی GlobeTweeter موزیلا اضافه کردیم (با تشکر فراوان از سدریک پینسون!) همه این‌ها برای ساختن یک کره پویانمایی‌شده زیبا که با آرایش رنگ‌های سایت مطابقت دارد و لایه دیگری از پیچیدگی را به سایت اضافه می‌کند.

طرح کلی کره زمین این بود که یک نقشه پویانمایی‌شده زیبا با نشانگرهای قابل‌کلیک روی «مکان‌های میراث جهانی» داشته باشیم. با درنظر گرفتن این موضوع، شروع به جستجوی چیزی مناسب کردم. اولین چیزی که به ذهن رسید WebGL Globe بود که توسط تیم Google Data Arts ساخته شده بود. کره زمین است و جالب به‌نظر می‌رسد. دیگر به چه چیزی نیاز دارید؟

راه‌اندازی کره WebGL

اولین قدم در ساختن ابزاره کره زمین، بارگیری WebGL Globe و راه‌اندازی آن بود. WebGL Globe در Google Code آنلاین است و بارگیری و اجرای آن ساده است. فایل zip را بارگیری و استخراج کنید، cd را در آن قرار دهید و یک وب‌سرور پایه را اجرا کنید: python -m SimpleHTTPServer. (توجه داشته باشید که UTF-8 به‌طور پیش‌فرض در این ابزار فعال نیست؛ می‌توانید از این ابزار استفاده کنید.) اکنون اگر به http://localhost:8000/globe/globe.html بروید، باید WebGL Globe را ببینید.

با راه‌اندازی و اجرای WebGL Globe، زمان آن رسیده بود که همه بخش‌های غیرضروری را حذف کنیم. HTML را ویرایش کردم تا بخش‌های واسط کاربر را حذف کنم و موارد راه‌اندازی نمودار میله‌ای کره را از تابع مقداردهی اولیه کره برداشتم. در پایان آن فرایند، یک WebGL Globe بسیار ساده روی صفحه‌نمایشم داشتم. می‌توانید آن را بچرخانید و جالب به‌نظر می‌رسد، اما فقط همین است.

برای حذف موارد غیرضروری، همه عناصر میانای کاربر را از index.html کره زمین حذف کردم و اسکریپت مقداردهی اولیه را ویرایش کردم تا به این شکل درآید:

if(!Detector.webgl){
  Detector.addGetWebGLMessage();
} else {
  var container = document.getElementById('container');
  var globe = new DAT.Globe(container);
  globe.animate();
}

افزودن هندسه قاره

می‌خواستیم دوربین را به سطح کره زمین نزدیک کنیم، اما وقتی کره زمین را در حالت بزرگ‌نمایی آزمایش کردیم، فقدان وضوح بافت آشکار شد. وقتی بزرگ‌نمایی می‌شود، بافت WebGL Globe بلوکی و تار می‌شود. می‌توانستیم از تصویر بزرگ‌تری استفاده کنیم، اما این کار باعث می‌شد بارگیری و اجرای کره زمین کندتر شود، بنابراین تصمیم گرفتیم از نمایش برداری خشکی‌ها و مرزها استفاده کنیم.

برای هندسه خشکی، به نسخه نمایشی متن‌باز GlobeTweeter مراجعه کردم و مدل سه‌بعدی را در آن به Three.js بارگذاری کردم. با بار شدن و رندر شدن مدل، زمان آن رسیده بود که ظاهر کره زمین را صیقل دهیم. اولین مشکل این بود که مدل خشکی کره زمین به‌اندازه کافی کروی نبود که با WebGL Globe هم‌سطح شود، بنابراین درنهایت یک الگوریتم تقسیم مش سریع نوشتم که مدل خشکی را کروی‌تر کرد.

با مدل توده خشکی کروی، توانستم آن را کمی بالاتر از سطح کره زمین قرار دهم و قاره‌های شناوری ایجاد کنم که با خط سیاه ۲ پیکسلی در زیر آن‌ها مشخص شده‌اند تا نوعی سایه ایجاد شود. همچنین خطوط بیرونی با رنگ نئون را امتحان کردم تا ظاهری شبیه به فیلم «ترون» ایجاد کنم.

با رندر کردن کره زمین و خشکی‌ها، شروع به آزمایش ظاهر مختلف برای کره زمین کردم. چون می‌خواستیم ظاهری تک‌رنگ و ساده داشته باشیم، از کره زمین و خشکی‌های خاکستری استفاده کردم. علاوه‌بر خطوط نئونی که قبلاً ذکر شد، یک کره تیره با خشکی‌های تیره روی پس‌زمینه روشن را امتحان کردم که واقعاً جالب به‌نظر می‌رسد. اما کنتراست آن خیلی کم بود و به‌راحتی خوانده نمی‌شد و با حس پروژه همخوانی نداشت، بنابراین آن را کنار گذاشتم.

ایده اولیه دیگری که برای ظاهر کره زمین داشتم این بود که آن را شبیه چینی لعاب‌دار کنم. نتوانستم آن را امتحان کنم چون نتوانستم سایه‌زنی بنویسم که ظاهر چینی را ایجاد کند (ویرایشگر مواد دیداری خوب می‌شد). نزدیک‌ترین چیزی که امتحان کردم این کره درخشان سفید با خشکی‌های سیاه بود. کمی مرتب است اما کنتراست آن خیلی بالا است. و خیلی هم خوب به‌نظر نمی‌رسد. پس یکی دیگر هم به زباله‌دان می‌رود.

سایه‌زن‌ها در کره‌های سیاه‌وسفید از نوعی نور پس‌زمینه پراکنده جعلی استفاده می‌کنند. روشنایی کره به فاصله سطح عمود بر صفحه نمایشگر بستگی دارد. بنابراین پیکسل‌های وسط کره که به سمت صفحه‌نمایش هستند تیره و پیکسل‌های لبه‌های کره روشن هستند. با ترکیب آن با پس‌زمینه روشن، ظاهری خواهید داشت که در آن کره زمین پس‌زمینه روشن پراکنده را منعکس می‌کند و ظاهری شیک مانند نمایشگاه ایجاد می‌کند. کره سیاه همچنین از بافت WebGL Globe به‌عنوان نقشه براق استفاده می‌کند، به‌طوری‌که فلات‌های قاره‌ای (مناطق کم‌عمق آب) در مقایسه با سایر بخش‌های کره براق به‌نظر می‌رسند.

این چیزی است که سایه‌زن اقیانوس برای کره سیاه به نظر می‌رسد. سایه‌زن رأس بسیار ساده و سایه‌زن قطعه‌ای «اوه، این جالب به‌نظر می‌رسد تغییر تغییر» که به‌صورت سرهم‌بندی‌شده نوشته شده است.

    'ocean' : {
      uniforms: {
        'texture': { type: 't', value: 0, texture: null }
      },
      vertexShader: [
        'varying vec3 vNormal;',
        'varying vec2 vUv;',
        'void main() {',
          'gl_Position = projectionMatrix * modelViewMatrix * vec4( position, 1.0 );',
          'vNormal = normalize( normalMatrix * normal );',
          'vUv = uv;',
        '}'
      ].join('\n'),
      fragmentShader: [
        'uniform sampler2D texture;',
        'varying vec3 vNormal;',
        'varying vec2 vUv;',
        'void main() {',
          'vec3 diffuse = texture2D( texture, vUv ).xyz;',
          'float intensity = pow(1.05 - dot( vNormal, vec3( 0.0, 0.0, 1.0 ) ), 4.0);',
          'float i = 0.8-pow(clamp(dot( vNormal, vec3( 0, 0, 1.0 )), 0.0, 1.0), 1.5);',
          'vec3 atmosphere = vec3( 1.0, 1.0, 1.0 ) * intensity;',
          'float d = clamp(pow(max(0.0,(diffuse.r-0.062)*10.0), 2.0)*5.0, 0.0, 1.0);',
          'gl_FragColor = vec4( (d*vec3(i)) + ((1.0-d)*diffuse) + atmosphere, 1.0 );',
        '}'
      ].join('\n')
    }

درنهایت، کره زمینی تیره با خشکی‌های خاکستری روشن که از بالا نورپردازی شده است انتخاب کردیم. این طرح به خلاصه طراحی نزدیک‌تر بود و زیبا و خوانا به‌نظر می‌رسید. علاوه‌براین، داشتن کره زمین با کنتراست کمی پایین باعث می‌شود نشانگرها و بقیه محتوا در مقایسه با آن بیشتر برجسته شوند. نسخه زیر از اقیانوس‌های کاملاً سیاه استفاده می‌کند، درحالی‌که نسخه تولید دارای اقیانوس‌های خاکستری تیره و نشانگرهای کمی متفاوت است.

ایجاد نشانگرها با CSS

صحبت از نشانگرها شد، با کار کردن کره زمین و خشکی‌ها، کار روی مکان‌نشان‌ها را شروع کردم. تصمیم گرفتم از عناصر HTML با سبک CSS برای نشانگرها استفاده کنم تا ساختن و سبک‌دهی به نشانگرها آسان‌تر شود و احتمالاً بتوانیم از نشانگرها در نقشه دوبعدی که تیم روی آن کار می‌کرد دوباره استفاده کنیم. در آن زمان، روش ساده‌ای برای کلیک‌پذیر کردن نشانگرهای WebGL نمی‌شناختم و نمی‌خواستم کد اضافی برای بار کردن / ایجاد کردن مدل‌های نشانگر بنویسم. در نگاهی به گذشته، نشانگرهای CSS به‌خوبی کار می‌کردند اما گاهی اوقات وقتی ترکیب‌کننده‌ها و پردازنده‌های مرورگر در دوره‌های تغییر بودند، با مشکلات عملکردی مواجه می‌شدند. از دیدگاه عملکرد، انجام نشانگرها در WebGL گزینه بهتری بود. ازطرف‌دیگر، نشانگرهای CSS مقدار زیادی از زمان توسعه را ذخیره کردند.

نشانگرهای CSS از چند div با موقعیت مطلق با ویژگی تبدیل CSS تشکیل شده‌اند. پس‌زمینه نشانگرها یک گرادیان CSS است و بخش مثلثی نشانگر یک div چرخیده است. نشانگرها یک سایه کوچک دارند تا از پس‌زمینه متمایز شوند. بزرگ‌ترین مشکل نشانگرها این بود که عملکرد آن‌ها به‌اندازه کافی خوب باشد. شاید ناراحت‌کننده به‌نظر برسد، اما ترسیم چند ده div که در هر فریم حرکت می‌کنند و z-index خود را تغییر می‌دهند، روش بسیار خوبی برای تحریک انواع مشکلات رندرینگ مرورگر است.

نحوه همگام‌سازی نشانگرها با صحنه سه‌بعدی چندان پیچیده نیست. هر نشانگر یک Object3D متناظر در صحنه Three.js دارد که برای ردیابی نشانگرها استفاده می‌شود. برای دریافت مختصات فضای صفحه، ماتریس‌های Three.js را برای کره و نشانگر می‌گیرم و یک بردار صفر را در آن‌ها ضرب می‌کنم. از آنجا موقعیت نشانگر در صحنه را دریافت می‌کنم. برای دریافت موقعیت نشانگر در صفحه، موقعیت صحنه را ازطریق دوربین نمایش می‌دهم. بردار پیش‌بینی‌شده حاصل دارای مختصات فضای صفحه برای نشانگر است که برای استفاده در CSS آماده است.

var mat = new THREE.Matrix4();
var v = new THREE.Vector3();

for (var i=0; i<locations.length; i++) {
  mat.copy(scene.matrix);
  mat.multiplySelf(locations[i].point.matrix);
  v.set(0,0,0);
  mat.multiplyVector3(v);
  projector.projectVector(v, camera);
  var x = w * (v.x + 1) / 2; // Screen coords are between -1 .. 1, so we transform them to pixels.
  var y = h - h * (v.y + 1) / 2; // The y coordinate is flipped in WebGL.
  var z = v.z;
}

درنهایت، سریع‌ترین رویکرد استفاده از تبدیل‌های CSS برای جابه‌جایی نشانگرها بود، نه استفاده از محو کردن شفافیت، زیرا این کار باعث ایجاد مسیر کندی در Firefox می‌شد و همه نشانگرها را در DOM نگه می‌داشت و وقتی پشت کره می‌رفتند آن‌ها را حذف نمی‌کرد. همچنین استفاده از تبدیل‌های سه‌بعدی را به‌جای شاخص‌های z آزمایش کردیم، اما به دلایلی در برنامه درست کار نکرد (اما در یک مورد آزمایشی کاهش‌یافته کار کرد، خودتان حدس بزنید)، و در آن زمان چند روز تا راه‌اندازی فاصله داشتیم، بنابراین مجبور شدیم آن بخش را به تعمیر و نگهداری پس‌از راه‌اندازی واگذار کنیم.

وقتی روی نشانگری کلیک می‌کنید، به فهرستی از نام‌های مکان قابل‌کلیک گسترش می‌یابد. این‌ها همه چیزهای معمولی HTML DOM هستند، بنابراین نوشتن آن بسیار آسان بود. همه پیوندها و پردازش نوشتار بدون هیچ کار اضافه‌ای ازطرف ما به‌خوبی کار می‌کنند.

درحال فشرده‌سازی اندازه فایل

با کار کردن نسخه نمایشی و اتصال آن به بقیه سایت «عجایب جهان»، هنوز یک مشکل بزرگ برای حل کردن وجود داشت. اندازه مش قالب JSON برای خشکی‌های کره زمین حدود ۳ مگابایت بود. برای صفحه اول سایت ویترین مناسب نیست. نکته خوب این بود که فشرده‌سازی مش با gzip آن را به ۳۵۰ کیلوبایت کاهش داد. اما ۳۵۰ کیلوبایت هنوز کمی بزرگ است. چند ایمیل بعد، موفق شدیم ون چان را استخدام کنیم -- که روی فشرده‌سازی مش‌های عظیم Google Body کار می‌کرد -- تا در فشرده‌سازی مش به ما کمک کند. او مش را از یک فهرست بزرگ و مسطح از مثلث‌ها که به‌عنوان مختصات JSON داده شده بود، به مختصات ۱۱ بیتی فشرده با مثلث‌های نمایه‌شده فشرده کرد و اندازه فایل را به ۹۵ کیلوبایت فشرده‌شده با gzip کاهش داد.

استفاده از مش‌های فشرده‌شده نه‌تنها باعث صرفه‌جویی در پهنای باند می‌شود، بلکه تجزیه مش‌ها نیز سریع‌تر انجام می‌شود. تبدیل ۳ مگابایت عدد رشته‌ای به عدد بومی به کار بسیار بیشتری نسبت‌به تجزیه صد کیلوبایت داده دودویی نیاز دارد. و کاهش ۲۵۰ کیلوبایتی اندازه صفحه نیز بسیار عالی است زیرا زمان بارگیری اولیه را در اتصال ۲ مگابیت بر ثانیه به کمتر از یک ثانیه می‌رساند. سریع‌تر و کوچک‌تر، عالی است!

هم‌زمان، داشتم با بار کردن «شیپ‌فایل‌های» اصلی Natural Earth که مش GlobeTweeter از آن مشتق شده است، بازی می‌کردم. موفق شدم Shapefiles را بار کنم اما برای رندر کردن آن‌ها به‌عنوان خشکی‌های مسطح باید آن‌ها را مثلث‌بندی کنم (البته با سوراخ‌هایی برای دریاچه‌ها). بااستفاده از ابزارهای THREE.js شکل‌ها را مثلث‌بندی کردم اما سوراخ‌ها را نه. و مش‌های حاصل لبه‌های بسیار بلندی داشتند که تقسیم مش به سه‌ضلعی‌های کوچک‌تر را ضروری می‌کرد. خلاصه اینکه نتوانستم آن را به‌موقع راه‌اندازی کنم، اما نکته جالب این بود که قالب Shapefile که بیشتر فشرده شده بود، مدل خشکی ۸ کیلوبایتی به شما می‌داد. چه می‌شود کرد، شاید دفعه بعد.

کارهای آینده

یکی از چیزهایی که می‌تواند کمی کار اضافی داشته باشد، زیباتر کردن پویانمایی‌های نشانگر است. اکنون وقتی از افق عبور می‌کنند، جلوه کمی چسبناک است. به‌علاوه، داشتن یک پویانمایی جالب برای باز شدن نشانگر خوب خواهد بود.

ازنظر عملکرد، دو چیزی که کم است بهینه‌سازی الگوریتم تقسیم مش و سریع‌تر کردن نشانگرها است. به‌جز این، همه‌چیز عالی است. هورا!

خلاصه

در این مقاله توضیح دادم که چگونه کره سه‌بعدی را برای پروژه «شگفتی‌های جهان Google» ساختیم. امیدوارم از این مثال‌ها لذت برده باشید و ساختن ابزاره کره سفارشی خودتان را امتحان کنید.

مرجع‌ها